Komparativna analiza gašenja interneta u afričkim zemljama naglašava kako se ta taktika sve više koristi za suzbijanje neslaganja i političke opozicije, lišavajući milione ljudi i poduzeća pristupa vitalnim digitalnim alatima koji održavaju njihov društveni, ekonomski i politički život
By
- Sebastian Klovig Skelton,Urednik podataka i etike
Objavljeno: 25 ruj 2025 0:01
Više od 190 isključenja interneta zabilježeno je u 41 afričkoj zemlji od 2016. godine, utvrdila je Afrička mreža za digitalna prava (ADRN), dok vlade širom kontinenta nastoje normalizirati korištenje digitalnih isključenja kako bi suzbile neslaganje, ugušile proteste i utjecale na izbore.
Prema analizi gašenja u 11 različitih afričkih zemalja koje su izvršili Institut za razvojne studije (IDS) i Afrička mreža za digitalna prava (ADRN), svako nestanak interneta lišava milione građana i preduzeća pristup informacijama i komunikacijskim alatima koji su od suštinskog značaja za njihov društveni, ekonomski i politički život.
ADRN-ova analiza – koja je istraživala prakse zatvaranja u zemljama uključujući Alžir, Burkinu Faso, Demokratsku Republiku Kongo (DRC), Etiopiju, Nigeriju, Senegal i Sudan – navodi da je taktika često vođena željom vlasti da suzbiju mirne proteste i političku opoziciju, omogućavajući uključenim državama da kontrolišu svoje autore.
U Etiopiji je, na primjer, gašenje interneta postalo taktika za vladu, koja je od 2016. implementirala 30 odvojenih gašenja, “smišljenih da smanje politički diskurs i učešće, te da prikriju zločine i kršenja ljudskih prava” počinjene tokom nedavnih oružanih sukoba.
Slično tome, u Sudanu, koji je doživio 21 gašenje u isto vrijeme, vlasti su obično koristile različite taktike isključenja interneta tokom protesta i konfliktnih situacija.
“Širom Afrike, vlade normaliziraju korištenje isključenja interneta za suzbijanje neslaganja, ugušivanje protesta i manipulaciju izbornim ishodima. Ovi zamračenja rastu u obimu i učestalosti, s razornim posljedicama po prava i živote, u svijetu koji je sve više digitalno povezan”, rekla je Felicia Anthonio, stručnjakinja za internetska gašenja i komponovanu analizu.
“Međunarodna zajednica mora hitno podržati napore civilnog društva protiv ovog alarmantnog trenda, pozivati vlade na odgovornost i natjerati telekom kompanije da negiraju nezakonite ili proizvoljne naredbe o zatvaranju”, dodao je Anthonio.
Tony Roberts, istraživač u IDS-u i kourednik analize, rekao je da kako internet sve više postaje medij na koji ljudi idu za komunikaciju, učenje i rad, „trebalo bi nas zabrinjavati što režimi nameću ove digitalne autoritarne prakse sve češće i nekažnjeno“.
Što se tiče tehnika koje vlade koriste za implementaciju gašenja interneta, ADRN je rekao da bi to moglo uključivati isključivanje električnih mreža koje opskrbljuju električnom energijom komunikacijsku infrastrukturu, manipuliranje usmjeravanjem internetskog prometa kako bi se poremetili određeni dijelovi mreže, korištenje dubokih inspekcija paketa (DPI) na načine koji im omogućavaju da blokiraju određene usluge, napade distribuiranog uskraćivanja usluge (DDoS) i ograničavanje protoka podataka.
ADRN je dodao da mnoge od ovih tehnika zahtijevaju blisko učešće privatnih kompanija, koje posjeduju većinu digitalne infrastrukture na koju vlade žele da ciljaju.
“Kada afrički lideri nametnu gašenje interneta, potrebne su im privatne kompanije mobilne telefonije i telekomunikacione kompanije da bi sprovele gašenje. Iako te privatne kompanije imaju materijalni interes da zadrže internet uključen, i obavezu da štite i promovišu zakon o ljudskim pravima, prevladava interes vlade”, navodi se u analizi.
“To je zato što je vlada ta koja licencira mobilne i internet kompanije za rad. Država je u mogućnosti da izvrši ‘moć nad’ kompanijama, prisiljavajući ih da implementiraju gašenje interneta iako je inače u interesu kompanija da se odupru naredbama.”
Kolonijalni koreni
Istraživanje je također pratilo “kolonijalne korijene” gašenja interneta, povlačeći veze između ograničenja koja su historijski nametnute “tradicionalnim medijima” od strane imperijalnih sila kako bi suzbile rastuće oslobodilačke pokrete, i onih koje su kasnije nametnule postkolonijalne vlade kako bi suzbile pojavu političke opozicije.
“Pružajući historiju gašenja medija… autori pokazuju da su gašenja interneta samo posljednji primjer dugo uspostavljenog političkog fenomena elita koje zadržavaju vlast”, navodi se u analizi, dodajući da se od istraženih zemalja zatvaranja najčešće nameću tokom protesta i izbora, kada je prijetnja rastuće moći opozicije izraženija.
Međutim, bilo je jasno da uprkos istorijskim kontinuitetima ovde, gašenja interneta imaju mnogo dublji efekat na ljudska prava od zatvaranja novina ili sprečavanja TV emitovanja, jer internet (i posebno društveni mediji) omogućava korisnicima da sami brzo šire informacije globalnoj publici uz niske troškove.
“Zabrinuti zbog ovog razvoja događaja, posebno nakon takozvane Facebook revolucije u Egiptu, autoritarne vlade su postale željne da imaju moć nad ovim novim kanalom online okupljanja i slobodnog izražavanja”, navodi se.
Uprkos sposobnosti vlada – u saradnji sa privatnim vlasnicima digitalne infrastrukture – da ometaju mobilnu i internet komunikaciju kada to odgovara njihovim interesima, građani ovih zemalja nisu bili pasivni pred tim.
Ističući svoju “kreativnu agenciju”, istraživači su primijetili kako “građani širom Afrike dokazuju da su sposobni primijeniti vlastite tehnologije za otkrivanje, zaobilaženje, izbjegavanje i izbjegavanje gašenja interneta”, te se uključuju u različite kolektivne akcije kako bi ih osporavali, uključujući “strateške parnice”, zagovaranje i jačanje snage organizacija civilnog društva.
Roberts je rekao: “Važno je dalje istraživati u razumijevanju ovog evoluirajućeg pejzaža otpora, neravnoteže moći, političkih motivacija i autoritarnih tendencija kako bi se usmjerile buduće akcije za ublažavanje štete od gašenja interneta i sprječavanje njihovog ponovnog pojavljivanja.”
U oktobru 2021. godine, ADRN i IDS objavili su sličnu komparativnu studiju u kojoj se vidi kako vlade Egipta, Kenije, Nigerije, Senegala, Južne Afrike i Sudana koriste i ulažu u nove digitalne tehnologije za vršenje ilegalnog nadzora nad građanima.
Tvrdi se da postojeći zakoni o privatnosti ne uspijevaju zaštititi građane u ovim zemljama od ilegalnog digitalnog nadzora, koji olakšavaju i omogućavaju globalne tehnološke kompanije, a “nekažnjeno ga provode” vlade uključene u to.
Pročitajte više o analitici velikih podataka
-
Saudijska Arabija poziva na humanitarnu umjetnu inteligenciju nakon što je zategnula šrafove na demonstrantima za ljudska prava
Autor: Mark Ballard
-
Institut Ada Lovelace upozorava na ponovnu upotrebu Covid aplikacije
Autor: Cliff Saran
-
Gašenje interneta koštalo je globalnu ekonomiju 24 milijarde dolara u 2022
Autor: Sebastian Klovig Skelton
-
EU ne uspijeva zaštititi ljudska prava u prijenosu tehnologije nadzora
Autor: Sebastian Klovig Skelton