U govor na Svjetskom ekonomskom forumu u Davosukoji je trajao više od sat vremena, američki predsjednik Donald Trump iznio je niz kontroverznih tvrdnji.
Trump je sedmicama govorio o svojoj želji da osvoji Grenland, dansku uglavnom samoupravnu teritoriju. On je istakao da je to ključno za nacionalnu sigurnost Amerike.
U Davosu je rekao da su SAD nakon Drugog svetskog rata “вратиле Гренланд Данској“, додајући: “Koliko smo bili glupi da to uradimo?”
Međutim, činjenice su drugačije. Međunarodni sud – prethodnik Međunarodnog suda pravde (ICJ) – presudio je 1933. da Grenland pripada Danskoj.
Nakon što se Danska predala Njemačkoj, predstavnici SAD-a i Danske potpisali su sporazum 1941. koji je omogućio SAD-u da brani Grenland kako bi spriječio naciste da ga preuzmu. To je dovelo do izgradnje američkih baza na ostrvu, kao i do raspoređivanja američkih trupa.
Međutim, sporazum nije uključivao prijenos suvereniteta, što znači da Grenland nikada nije postao teritorija SAD-a.
Da li SAD plaćaju 100 posto odbrane NATO-a?
Američki predsjednik je kritikovao NATO i to tvrdio “Сједињене Државе плаћају практично 100 одсто НАТО-а”. O nivou doprinosa zemalja koje su članice vojnog saveza rekao je: “Nisu plaćali 2 odsto, ali sada plaćaju 5 odsto”.
Međutim, nijedna od ovih tvrdnji nije tačna. Posljednjih godina, američka potrošnja na odbranu činila je oko 70 posto ukupne potrošnje NATO zemalja.
U 2024. to je palo na 65 posto, a 2025. procijenjeno je na 62 posto, jer su sve članice NATO-a po prvi put trebale da potroše najmanje 2 posto svog BDP-a na odbranu.
Američki predsjednik je naveo ove zemlje da se obavežu da će trošiti više na odbranu, ali 5 posto o kojima Trump govori je dugoročni cilj – koji će se postići do 2035. godine.
Trenutno nijedna članica NATO-a ne troši toliko, koliko se procjenjuje da je čak i Poljska – zemlja koja troši najveći dio svog BDP-a na odbranu – 2025. potrošila nešto manje od 4,5 posto.
Zar SAD nisu dobile ništa zauzvrat od NATO-a
Šef Bijele kuće je rekao da su SAD “никада ништа нису добиле“ од НАТО-а и “nikad ništa nisu tražili”.
Kako se navodi na sajtu NATO-a “колективна одбрана најосновнији принцип НАТО-а”a član 5 njegovog osnivačkog ugovora kaže da “оружани напад на једну чланицу НАТО-а сматрати нападом на све њих”.
SAD su jedina članica Alijanse koja se pozvala na Član 5, učinivši to nakon napada 11. septembra.
Zemlje NATO-a dale su trupe i vojnu opremu ratu u Afganistanu koji je predvodio SAD koji je uslijedio nakon 11. septembra.
Među zemljama koje su doprinijele bila je i Danska, koja je pretrpjela jednu od najvećih stopa žrtava po glavi stanovnika među američkim saveznicima. Oni su uglavnom bili raspoređeni u područjima gdje su se vodili žestoki sukobi uz britanske snage u provinciji Helmand.
Kina nema vjetroelektrane?
Trump je također kritizirao energiju vjetra – poznatu metu čiji je dio bio “нове зелене преваре”.
On je izdvojio Kinu, tvrdeći da iako proizvodi mnogo vjetroturbina, “није успео да пронађе ниједну ветроелектрану у Кини”.
Kina ima jednu od najvećih vjetroelektrana na svijetu u Gansuu, što je najveći svjetski projekat vjetroelektrane koji se može vidjeti iz svemira.
Osim toga, Kina proizvodi više energije vjetra od bilo koje druge zemlje na svijetu.
Da li Velika Britanija dobija 92 posto svojih prihoda od nafte iz Sjevernog mora
Američki predsjednik je izdvojio i Veliku Britaniju, kritikujući njenu energetsku politiku. Govoreći o nafti Sjevernog mora, Trump je pogrešno rekao: “Они (Уједињено Краљевство) онемогућавају нафтним компанијама да оду, узимају 92 одсто прихода”.
Britanske naftne i gasne kompanije koje posluju u Sjevernom moru plaćaju porez na dobit od 30 posto i dodatnu stopu od 10 posto. To je više od 25 posto poreza na dobit koji plaćaju druge velike kompanije.
U novembru 2024. britanska vlada povećala je porez na neočekivane prihode za naftne i gasne kompanije sa 35 posto na 38 posto.
To podiže ukupan porez na naftu Sjevernog mora na 78 posto, koji se plaća na dobit, a ne na prihod.
Porez na neočekivani prihod, koji su konzervativci uveli 2022. kao odgovor na rastuće račune za energiju, ističe 2030. godine.
Da li je Trump osigurao investicije u vrijednosti od 18 biliona dolara za SAD
Predsjednik Trump je također govorio o investicijama koje je njegova administracija osigurala za Ameriku. „Uloženo je 18 biliona dolara“, rekao je Tramp.
Slične tvrdnje je iznosio i ranije – u oktobru je rekao da su SAD privukle investicije u vrijednosti od 17 biliona dolara, ali ne postoje javno dostupni dokazi koji podržavaju tako velike brojke.
Web stranica Bijele kuće, posljednji put ažurirana u novembru, ima za cilj da prati “nove investicije u američku proizvodnju, tehnologiju i infrastrukturu”. U njemu se navodi da ulaganja za vrijeme Trumpove administracije iznose ukupno 9,6 biliona dolara.